Miasto kupców i statków
Gdańsk pojawia się w źródłach pisanych już w roku 997, gdy misję chrystjanizacyjną prowadził przez Prusów święty Wojciech. Osada nad Motławą rosła stopniowo, korzystając z naturalnego dostępu do Bałtyku przez ujście Wisły. W roku 1361 miasto przystąpiło do Hanzy — handlowej federacji miast północnoeuropejskich — i właśnie ta decyzja zadecydowała o jego dalszym kształcie.
W XV i XVI wieku gdański port kontrolował niemal 80 procent polskiego eksportu. Przez nabrzeża Długiego Pobrzeża przepływało zboże z Kujaw i Mazowsza, drewno z Podlasia oraz smołę i potaż z puszcz Wielkiego Księstwa Litewskiego. Statki holenderskie, angielskie i flamandzkie stały tu tygodniami, czekając na załadunek lub korzystny wiatr.
Architektura Głównego Miasta
Bogactwo kupieckie odcisnęło trwały ślad w tkance urbanistycznej. Ulica Długa i Długi Targ to jeden z najlepiej zachowanych gotycko-renesansowych ciągów miejskich w Europie Środkowej. Kamienice — wąskie, wysokie, z ozdobnymi szczytami i oblicowanymi przedprożami — budowano tak, aby eksponować majątek właściciela, a jednocześnie zmieścić jak najwięcej składów na wąskiej parceli.
Żuraw przy Długim Pobrzeżu, zbudowany ok. 1444 roku, przez dwa stulecia był największym dźwigiem portowym na wybrzeżu Bałtyku. Jego drewniana machina, napędzana przez ludzi chodzących wewnątrz kół, podnosiła ładunki na wysokość dziesięciu metrów i była zdolna obsługiwać jednocześnie dwa statki. Dziś to jeden z symboli miasta i siedziba Muzeum Narodowego.
Port w czasach rozbiorów i XX wieku
Zajęcie Gdańska przez Prusy w 1793 roku zakończyło jego rolę jako polskiej bramy morskiej. Miasto pozostało ważnym portem, jednak przez ponad sto lat handel był tu prowadzony na warunkach dyktowanych przez Berlin. Po I wojnie światowej Gdańsk uzyskał status Wolnego Miasta pod ochroną Ligi Narodów — rozwiązanie skomplikowane politycznie, ale pozwalające przez dwie dekady zachować względną autonomię.
Zniszczony w marcu 1945 roku w 90 procentach, Gdańsk odbudowano w ciągu zaledwie kilkunastu lat. Decyzja o odtworzeniu Głównego Miasta według historycznych planów była wówczas kontrowersyjna — koszty były ogromne, a część architektów proponowała nowoczesną zabudowę. Dziś widok z Baszty Białej na panoramę nadmotławskich kamiennic jest jednym z najczęściej fotografowanych miejsc w Polsce.
Współczesny port — dane i funkcje
Port Gdańsk obsługuje rocznie ponad 60 milionów ton ładunków, zajmując miejsce w pierwszej dziesiątce największych portów Morza Bałtyckiego. Terminal DCT — Baltic Hub — jest największym terminalem kontenerowym na Morzu Bałtyckim, z przepustowością przekraczającą 3 miliony TEU rocznie. Przeładowywane są tu kontenery z całego świata, które następnie trafiają koleją lub drogą do Polski, Czech, Słowacji i Ukrainy.
Poza kontenerami port specjalizuje się w węglu, płynnym gazie LNG, zbożu i samochodach. Terminal LNG przy Gazoporcie, uruchomiony w 2016 roku, jest pierwszym tego rodzaju obiektem na Bałtyku i dostarcza gaz skroplony do krajów regionu.
Stocznia Gdańska — przemysł i symbol
Stocznia Gdańska, założona w XIX wieku przez Niemców jako Kaiserliche Werft, po II wojnie światowej stała się największym zakładem przemysłowym Trójmiasta. W szczytowym okresie zatrudniała ponad 16 tysięcy pracowników i produkowała statki eksportowane do Związku Radzieckiego, Skandynawii i Azji. W sierpniu 1980 roku strajk na terenie stoczni zapoczątkował ruch „Solidarności" — wydarzenie, które w ciągu dekady zmieniło mapę polityczną Europy.
Dziś historyczne hale stoczniowe mieszczą Europejskie Centrum Solidarności — muzeum i centrum dokumentacji historii ruchu związkowego — a tereny po dawnych dokach wypełniają się biurowcami, galeriami i mieszkaniami dzielnicy Młode Miasto.
Najważniejsze fakty o porcie gdańskim
- Rok wstąpienia do Hanzy: 1361
- Pierwsza wzmianka pisana: 997
- Przeładunek roczny (2023): ~60 mln ton
- Przepustowość DCT/Baltic Hub: ponad 3 mln TEU
- Uruchomienie terminalu LNG: 2016
- Powierzchnia portu: ponad 1 000 ha